VNInvest Châu Á

Tiêu đề:
Việt Nam – Ý tăng tốc hợp tác kinh tế: Từ EVFTA đến chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng mới

Từ khóa:
Việt Nam – Ý, EVFTA, chuyển đổi năng lượng, JETP, thương mại song phương, đầu tư, công nghiệp chế tạo, logistics, IUU, hợp tác kinh tế

Mở đầu

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động bởi xung đột địa chính trị, chi phí năng lượng gia tăng và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, việc Việt Nam và Ý tổ chức Kỳ họp lần thứ 10 của Ủy ban hỗn hợp hợp tác kinh tế đã mang ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động ngoại giao thường kỳ. Đây là thời điểm hai nền kinh tế có thể rà soát lại nền tảng hợp tác, xác định những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá và xây dựng cơ chế phối hợp mới phù hợp với các yêu cầu phát triển trong giai đoạn hậu tăng trưởng dựa vào chi phí thấp.

Cuộc họp diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Ý của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, được đồng chủ trì bởi Thứ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Phan Thị Thắng và Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Ý Maria Tripodi. Không chỉ là dịp để đánh giá các kết quả đã đạt được, kỳ họp còn cho thấy quyết tâm của hai bên trong việc chuyển quan hệ kinh tế song phương từ “hợp tác tiềm năng” sang “hợp tác có chiều sâu”, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, chuyển đổi xanh, công nghiệp chế biến chế tạo, thương mại nông sản và kết nối thị trường.

Nền tảng hợp tác đang mở rộng nhanh chóng

Quan hệ Việt Nam – Ý vốn được xây dựng trên nền tảng hữu nghị truyền thống, nhưng những năm gần đây đã có bước phát triển rõ rệt nhờ sự bổ trợ về cơ cấu kinh tế. Việt Nam là một trung tâm sản xuất đang nổi tại châu Á, còn Ý là nền kinh tế công nghiệp lớn của châu Âu, có thế mạnh về thiết kế, máy móc, chế tạo, thời trang, công nghệ và năng lượng. Chính sự bổ sung này khiến hợp tác song phương không chỉ dừng ở trao đổi hàng hóa mà còn có thể tiến tới liên kết chuỗi giá trị.

Theo đánh giá của hai bên tại cuộc họp, kim ngạch thương mại song phương vẫn duy trì xu hướng tăng trong bối cảnh thị trường toàn cầu nhiều bất ổn. Điều này cho thấy doanh nghiệp hai nước đã biết tận dụng tốt hơn Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), đặc biệt ở các ngành hàng có lợi thế như dệt may, da giày, điện tử, nông sản chế biến, đồ gỗ và sản phẩm cơ khí. EVFTA không chỉ tạo ưu đãi thuế quan mà còn mở ra chuẩn mực mới về quy tắc xuất xứ, minh bạch hóa thủ tục và nâng cấp chất lượng hàng hóa xuất khẩu.

Tuy nhiên, để khai thác tối đa hiệp định này, điều quan trọng không phải chỉ là giảm thuế, mà là nâng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường châu Âu. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư mạnh hơn vào truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số trong quản trị chuỗi cung ứng, chứng nhận môi trường – xã hội – quản trị (ESG) và nội địa hóa nguyên phụ liệu. Với doanh nghiệp Ý, thị trường Việt Nam lại mở ra không gian lớn để đưa công nghệ, thiết bị, vật liệu tiên tiến và giải pháp quản trị công nghiệp vào một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh.

Chuyển đổi năng lượng: Trọng tâm chiến lược của hợp tác mới

Một điểm nhấn đáng chú ý tại kỳ họp là nội dung hợp tác về chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững. Ý là một trong các đối tác quốc tế tham gia Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) của Việt Nam, với kế hoạch huy động khoảng 500 triệu euro trong 3–5 năm tới để hỗ trợ các dự án liên quan. Đây không chỉ là cam kết tài chính, mà còn thể hiện sự đồng thuận về định hướng phát triển: chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào năng lượng hóa thạch sang mô hình hiệu quả hơn, sạch hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.

Trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh, bài toán không còn là “có đủ điện hay không” mà là “có đủ điện sạch, ổn định và có thể cạnh tranh hay không”. Do đó, hợp tác với Ý trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh, công nghệ lưu trữ, tự động hóa vận hành và tài chính xanh có giá trị rất thực chất. Việc Ý tham gia hỗ trợ dự án thủy điện tích năng Bắc Ái qua Ngân hàng Phát triển Cassa Depositi e Prestiti càng cho thấy ý định của Rome không dừng ở hợp tác thương mại, mà là đồng hành trong hạ tầng chiến lược dài hạn.

Từ góc độ chính sách, đây là mô hình hợp tác cần được nhân rộng: một bên cung cấp công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị dự án; bên kia bảo đảm không gian triển khai, nhu cầu thị trường và cam kết cải cách thể chế. Nếu thực hiện hiệu quả, Việt Nam không chỉ tăng năng lực cung ứng điện mà còn hình thành được hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ cho năng lượng sạch, từ thiết bị cơ điện, điều khiển đến dịch vụ kỹ thuật cao.

Công nghiệp, nông nghiệp và logistics: Các mắt xích cần nâng cấp

Bên cạnh năng lượng, hai bên cũng dành nhiều thời gian trao đổi về các lĩnh vực có tính nền tảng như công nghiệp chế tạo, dệt may, da giày, máy móc công nghiệp, nông nghiệp và hợp tác địa phương. Đây là những lĩnh vực mang tính “xương sống” trong thương mại song phương, nhưng cũng là nơi phản ánh rõ nhất mức độ gắn kết giữa doanh nghiệp hai nước.

Với Ý, thế mạnh nằm ở máy móc, thiết bị công nghiệp, công nghệ tự động hóa, vật liệu mới và thiết kế sản phẩm. Đây là những yếu tố Việt Nam rất cần để nâng cấp năng suất và chất lượng sản xuất trong tiến trình công nghiệp hóa thế hệ mới. Với Việt Nam, lợi thế là quy mô thị trường, chi phí cạnh tranh, khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và vị trí địa chiến lược ở Đông Nam Á. Khi hai bên kết nối đúng lĩnh vực, hợp tác không chỉ là xuất nhập khẩu đơn lẻ mà có thể tiến tới đồng phát triển sản phẩm, đặt nhà máy vệ tinh và trung tâm phân phối khu vực.

Trong nông nghiệp và thủy sản, Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng đang đối mặt với các tiêu chuẩn rất khắt khe của EU về an toàn thực phẩm, bền vững môi trường và chống khai thác bất hợp pháp. Việc Ý ủng hộ EU sớm gỡ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam là tín hiệu tích cực, bởi đây là nút thắt quan trọng để khôi phục niềm tin thị trường, giảm rủi ro tuân thủ và mở rộng xuất khẩu. Về lâu dài, giải quyết IUU không chỉ nhằm đáp ứng quy định của EU mà còn giúp Việt Nam nâng chất lượng quản trị nghề cá, bảo vệ nguồn lợi biển và phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững hơn.

Ngoài ra, logistics và kết nối vận tải cũng là một trụ cột then chốt. Từ năm 2025, đường bay thẳng Việt Nam – Milan đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, giảm chi phí giao thương và tăng thuận lợi cho du lịch, thương mại, nghiên cứu thị trường. Nếu được kết hợp với cải thiện chính sách visa, mở rộng tuyến bay và phát triển dịch vụ logistics hàng không – hàng hải, kết nối song phương sẽ không còn là câu chuyện giữa hai thủ đô kinh tế, mà trở thành mạng lưới trao đổi rộng hơn giữa các vùng công nghiệp, cảng biển và trung tâm sáng tạo của hai nước.

Chiều sâu của hợp tác: Từ trao đổi hàng hóa sang đồng kiến tạo giá trị

Điểm đáng chú ý trong kỳ họp lần này là cách tiếp cận mang tính chiến lược: hai bên không chỉ bàn về tăng kim ngạch, mà còn xác định các ngành ưu tiên để cùng đầu tư, cùng đổi mới công nghệ và cùng mở thị trường. Đây là chuyển biến quan trọng trong tư duy hợp tác kinh tế quốc tế.

Trong giai đoạn mới, cạnh tranh không còn nằm ở việc bán được bao nhiêu hàng hóa, mà nằm ở năng lực tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, nghiên cứu, tiêu chuẩn hóa, phân phối và dịch vụ hậu mãi. Nếu Việt Nam và Ý có thể phối hợp trong tự động hóa, công nghệ xanh, công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nhân lực kỹ thuật, quan hệ song phương sẽ vượt khỏi mô hình thương mại truyền thống để tiến đến mô hình liên kết sản xuất – đổi mới sáng tạo.

Đây cũng là lý do hai bên nhấn mạnh việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa thế mạnh của mỗi nước tiếp cận thị trường của nhau. Với Việt Nam, đó có thể là nông sản chế biến, thủy sản, dệt may, da giày, điện tử và đồ gỗ. Với Ý, đó là máy móc, thiết bị, dược phẩm, vật liệu công nghiệp, sản phẩm công nghệ cao và hàng tiêu dùng cao cấp. Khi hàng rào kỹ thuật được xử lý bằng đối thoại, tiêu chuẩn hóa và hỗ trợ doanh nghiệp, tiềm năng tăng trưởng sẽ lớn hơn nhiều so với chỉ điều chỉnh thuế quan.

Kết luận

Kỳ họp lần thứ 10 của Ủy ban hỗn hợp hợp tác kinh tế Việt Nam – Ý cho thấy hai nước đang bước vào một giai đoạn hợp tác thực chất hơn, dựa trên nhu cầu bổ trợ lẫn nhau và các ưu tiên phát triển mới. Trong bối cảnh thế giới chuyển sang cạnh tranh về công nghệ, năng lượng và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, Việt Nam và Ý có nhiều dư địa để trở thành đối tác chiến lược trong các lĩnh vực xanh, sạch và có giá trị gia tăng cao.